Dr. Hüseyin Toros, Aralık 2025
⏳Neden sabahları yorgun uyanıyoruz?
Bu soru, modern hayatın en yaygın ama en az üzerinde durulan problemlerinden birine işaret ediyor: biyolojik saatimiz ile sosyal hayat arasındaki uyumsuzluk. 2016’dan bu yana uygulanan saat düzenlemesi, özellikle kış aylarında sabahları karanlıkta uyanmamıza neden oluyor. Bu durum, biyolojik saatimizle sosyal hayat arasında yaklaşık 1 saatlik bir faz farkı oluşturuyor. Peki insan bedeni ve zihni bu farkı gerçekten müsamaha edebiliyor mu?
🧬 Biyolojik Saatimizi Kim Yönetiyor?
Biyolojik saatimizin temel düzenleyicisi melatonin hormonudur. Melatonin, gün ışığının azalmasıyla birlikte salgılanmaya başlar ve bedenimizi uykuya hazırlar. Karanlık, bu hormon için bir tetikleyicidir; ışık ise doğal bir baskılayıcıdır. Bu nedenle uyku yalnızca süresiyle değil, hangi saatlerde gerçekleştiğiyle de yakından ilişkilidir.
Melatoninin en yoğun salgılandığı saatlerde uykuda olmak;
olumlu yönde etkiler.
Güneş döngüsüne göre çok geç yatmak ve buna rağmen erken kalkmak, bu biyolojik pencerenin kaçırılmasına yol açar. Sonuç ise tanıdıktır: sabah yorgunluğu, gün boyu halsizlik ve dikkat dağınıklığı.
Sorun çoğu zaman sabah erken kalkmak değildir. Asıl problem, akşam saatlerinde giderek geç yatmamızdır.
Sosyal hayatın geç saatlere kayması, ekran maruziyetinin artması ve yapay aydınlatma, melatonin salgısını geciktirir. Bu durum hem uyku süresini kısaltır hem de biyolojik verimliliği düşürür.
Kendi gözlemlerime dayanarak söyleyebilirim ki; birçok başarılı bilim insanı ve iş insanı güne erken saatlerde başlamaktadır. 2010 yılında bulunduğum Hollanda’da, erken başlayan iş kültürünün ne kadar yaygın ve verimli olduğunu yakından gözlemlemiştim.
Biyolojik saatle uyumlu bir hayat için, uyku başlangıç saatimizi doğal döngüye yaklaştırmamız gerekir. Başka bir ifadeyle, çözüm erken kalkmaktan çok erken yatmaktadır.
Bilimsel veriler, sağlık açısından en uygun uykunun gece yarısından önce başlayan uyku olduğunu açıkça göstermektedir.
İstanbul örneği üzerinden bakıldığında:
Bu zaman aralıklarında uykuda olmak, en verimli ve onarıcı uykuya karşılık gelmektedir.
Doğal ışığın olduğu gündüz saatlerini daha verimli kullanmak, yalnızca bireysel sağlık açısından değil, küresel ölçekte enerji tüketiminin azaltılması açısından da büyük önem taşır.
Gün ışığından daha uzun süre faydalanmak, yapay aydınlatma ihtiyacını azaltır; bu da hem ekonomik hem çevresel kazanım anlamına gelir.
Özetle;
Biyolojik ritim ve optimum sağlık açısından en uygun uyku, gece yarısından önce başlayan uykudur. Biyolojik saatimizle uyumlu bir hayat, daha sağlıklı bireyler ve daha verimli bir toplumun anahtarıdır.
Etiketler: #BiyolojikSaat #UykuDüzeni #Melatonin #ErkenYat #SağlıklıHayat #KışSaati #EnerjiTasarrufu #DoğalIşık #Bilim #Hayat
Kaynaklar: